Debata na temat wynagrodzeń lekarzy w Polsce nie słabnie. W mediach regularnie pojawiają się informacje o rekordowych kontraktach i pensjach sięgających nawet kilkudziesięciu tysięcy złotych miesięcznie. We wtorek 23 czerwca senacka Komisja Zdrowia analizowała ustawę, która ma umożliwić powiązanie zarobków lekarzy z ich numerami PESEL w celu dokładniejszego monitorowania wysokości wynagrodzeń. Nowe przepisy mają zostać przyjęte w ekspresowym tempie.
Sprawa nabrała rozgłosu po ujawnieniu dochodów jednego z lekarzy związanego z Koalicją Obywatelską, Dawida Kacprzyka, który w ciągu roku zarobił około 1,6 mln zł, głównie dzięki kontraktom w kilku placówkach i dużej liczbie przepracowanych godzin. W związku z tym pojawiły się podejrzenia dotyczące rozliczania godzin, które nie zostały faktycznie przepracowane, a sprawą zajęła się prokuratura.
Śledztwa objęły także osoby odpowiedzialne za funkcjonowanie Szpitala Południowego w Warszawie, w tym te, które nadzorowały zawieranie umów i wypłatę wynagrodzeń. Władze stolicy informowały również o przypadkach lekarzy osiągających miesięczne dochody rzędu 200–300 tys. zł. Problemem pozostaje jednak sposób wyliczania zarobków, gdzie mieszane są etaty, kontrakty B2B, dodatki za dyżury oraz wynagrodzenia za liczbę wykonanych procedur. To sprawia, że porównywanie wynagrodzeń lekarzy, nawet w obrębie jednego szpitala, jest bardzo trudne, a jeszcze większym wyzwaniem jest zestawienie ich z zarobkami lekarzy w innych krajach Europy.
Polskie pensje na tle Europy
Dr Bartosz Grzymała‑Lubański, polski kardiolog pracujący w Szwecji, podkreśla w Medonecie, że sensowne porównania można prowadzić jedynie na podstawie pensji etatowych za standardowy czas pracy, czyli około 160 godzin miesięcznie. Dopiero wtedy można rzetelnie ocenić, jak Polska wypada na tle innych krajów europejskich i czy medialne doniesienia oddają rzeczywistość.
Od 1 lipca minimalne wynagrodzenie specjalisty w Polsce wynosi 12 910 zł brutto miesięcznie, co przekłada się na około 9 130 zł netto przez jedenaście miesięcy w roku i 6 994 zł netto w grudniu. Rocznie daje to 107 429,16 zł "na rękę", czyli średnio 8 952 zł miesięcznie. Wielu lekarzy zarabia więcej, ponieważ szpitale często podnoszą stawki, by zatrzymać personel. Przykładowo, przy wynagrodzeniu 16 tys. zł brutto miesięcznie, roczny dochód netto wynosi około 126 tys. 307 zł, czyli średnio 10 525 zł miesięcznie. Są to jednak kwoty wyłącznie za etat, bez nadgodzin i dyżurów.
W praktyce, jak wylicza dr Grzymała‑Lubański, lekarz pracujący na kontrakcie przy stawce 170 zł za godzinę może zarobić 27 200 zł brutto miesięcznie. Jednak po odjęciu czterech tygodni bez pracy w roku, realny dochód wynosi około 24 933 zł brutto miesięcznie, czyli około 18 366 zł netto. To wciąż więcej niż na etacie, ale mniej niż sugerują medialne nagłówki.
Systemy wynagrodzeń w Niemczech i Szwecji
Jak podaje Medonet, w Niemczech system wynagrodzeń lekarzy jest przejrzysty i oparty na negocjacjach prowadzonych przez organizację Marburger Bund. Młody lekarz rozpoczynający specjalizację zarabia tam 5 722 euro brutto (około 3 492 euro netto, czyli 15,4 tys. zł), a pod koniec szkolenia jego pensja wzrasta do około 7 300 euro brutto (4 334 euro netto — 19,1 tys. zł). Świeżo upieczony specjalista otrzymuje 7 552 euro brutto (4 463 euro netto, czyli 19,6 tys. zł), a po kilku latach może liczyć na ponad 8 700 euro brutto (ponad 5 000 euro netto, czyli 22 tys. zł), a nawet przekroczyć 9 500 euro brutto (około 5 446 euro netto — 24 tys. zł). Wynagrodzenia te są systemowe, oparte na przejrzystych tabelach i rosną wraz ze stażem pracy, co zapewnia przewidywalność i stabilność.
W Szwecji, według danych związku zawodowego lekarzy Saco, stażysta zarabia około 38 300 koron brutto (30 197 netto), czyli około 11 625 zł netto, a rezydent 53 600 koron brutto (40 416 netto), czyli 15 560 zł netto. Mediana wynagrodzenia specjalisty wynosi 79 500 koron brutto i 52 600 netto, co daje około 20 200 zł miesięcznie "na rękę". Lekarz kilka lat po specjalizacji osiąga już około 59 675 koron netto, czyli 22 974 zł. Dla porównania, mediana wynagrodzenia w całej szwedzkiej gospodarce to 31 090 koron netto (około 11 969 zł), co oznacza, że lekarze zarabiają wyraźnie powyżej średniej, ale nie w sposób oderwany od realiów społecznych.
Porównując te dane, widać, że świeżo upieczony specjalista w Polsce zarabia miesięcznie około 8 952 zł netto, podczas gdy w Niemczech jest to około 18-19 tys. zł netto, a w Szwecji około 20 tys. zł netto.
Kontrakty kontra stabilne zatrudnienie
Jednym z głównych problemów w debacie o zarobkach lekarzy w Polsce jest porównywanie różnych systemów zatrudnienia. W Polsce wielu lekarzy pracuje na kontraktach, podczas gdy w Niemczech i Szwecji dominują stabilne umowy o pracę. Dr Grzymała‑Lubański zwraca uwagę, że porównywanie tych modeli bez uwzględnienia różnic w zabezpieczeniach socjalnych prowadzi do błędnych wniosków.
Podobnie jest z dyżurami, które — jak zauważa lekarz — są pochodną pensji i zależą od indywidualnych decyzji oraz dostępności pracy, a nie od systemu. Wliczanie ich do podstawowego wynagrodzenia zniekształca obraz rzeczywistych zarobków.
Jeszcze większe kontrowersje budzi model, w którym wynagrodzenie lekarza zależy od liczby wykonanych procedur. Zdaniem kardiologa, takie rozwiązanie jest praktycznie nieobecne w publicznych systemach ochrony zdrowia w Europie i może prowadzić do dużych dysproporcji między lekarzami oraz zachęcać do wykonywania większej liczby zabiegów zamiast poszukiwania mniej inwazyjnych terapii.
Mniej szpitali, wyższe pensje?
Dyskusja o wynagrodzeniach lekarzy prowadzi do szerszego problemu organizacji systemu ochrony zdrowia. Dr Grzymała‑Lubański wskazuje, że Polska ma zbyt wiele szpitali, co generuje wysokie koszty administracyjne i rozprasza zasoby. Utrzymanie infrastruktury i personelu w licznych małych placówkach ogranicza możliwości podnoszenia wynagrodzeń. Lekarz podkreśla, że choć jest to politycznie niewygodne, dla pacjentów i budżetu korzystniejsze byłoby zmniejszenie liczby szpitali, co pozwoliłoby zaoszczędzić na utrzymaniu budynków i sprzętu oraz zmniejszyć zapotrzebowanie na personel medyczny, a tym samym obniżyć presję na płace. Jednocześnie zaznacza, że nadmiar szpitali nie jest jedyną przyczyną obecnej sytuacji i problem jest bardzo złożony.
W Szwecji w ostatnich latach konsekwentnie zamykano mniejsze szpitale, koncentrując opiekę w większych ośrodkach. Choć dla pacjentów oznacza to często dłuższy dojazd, system staje się bardziej efektywny, a środki mogą być lepiej wykorzystane, także na wynagrodzenia.
Nowe przepisy mają zwiększyć przejrzystość
Powracające w Polsce kontrowersje wokół zarobków lekarzy są częścią szerszego problemu. Pojedynczy lekarze mogą osiągać bardzo wysokie dochody, jednak systemowo Polska pozostaje daleko za Europą Zachodnią pod względem podstawowych wynagrodzeń etatowych. Model oparty częściowo na kontraktach i dodatkach utrudnia porównania i sprzyja uproszczeniom.
Dr Grzymała‑Lubański podkreśla, że kluczowe jest pytanie, ile lekarz zarabia za standardową pracę, bez nadgodzin i dyżurów. Dopiero wtedy można rzetelnie ocenić, czy polscy lekarze zarabiają za dużo, czy za mało w porównaniu do swoich europejskich kolegów, pod warunkiem że mówimy o wszystkich lekarzach w systemie, a nie o pojedynczych przypadkach.
Nowelizacja przepisów dotyczących jawności wynagrodzeń lekarzy, która jest obecnie procedowana, zakłada powiązanie informacji o zarobkach medyków z numerem PESEL lub numerem prawa wykonywania zawodu. Oznacza to odejście od dotychczasowej anonimizacji danych i umożliwi Agencji Oceny Technologii Medycznych i Taryfikacji dokładną analizę dochodów lekarzy, także tych pracujących w kilku miejscach jednocześnie lub łączących etat z kontraktem. 23 czerwca tematem zajęła się senacka Komisja Zdrowia, a ustawa ma zostać przyjęta przez Senat jeszcze podczas trwającego posiedzenia.
Ministerstwo Zdrowia zapowiada również kolejne regulacje, w tym limity wynagrodzeń w budżetach szpitali oraz nowe zasady rozliczania kontraktów. Budzi to obawy części środowiska lekarskiego, że nadmierne ograniczenia mogą pogłębić kryzys kadrowy i szczególnie uderzyć w mniejsze placówki.
źródło: medonet.pl
