Choroba Parkinsona to przewlekłe, postępujące schorzenie neurodegeneracyjne, związane z uszkodzeniem struktur mózgu zwanych jądrami podstawnymi, które odgrywają kluczową rolę w kontroli ruchu. W prawidłowych warunkach neurony komunikują się ze sobą za pomocą neuroprzekaźników. 

Jednym z najważniejszych z nich jest dopamina. Niedobór dopaminy zaburza precyzyjne przekazywanie sygnałów odpowiedzialnych za inicjowanie i regulację ruchów, co prowadzi do charakterystycznych objawów choroby, takich jak drżenie, sztywność i spowolnienie ruchowe. W miarę postępu choroby zmiany chemiczne w mózgu pogłębiają się, powodując coraz bardziej złożone dolegliwości.

Przyjmuje się, że ryzyko rozwoju choroby Parkinsona wzrasta wraz z wiekiem, a średni wiek zachorowania wynosi około 60 lat. Schorzenie nieco częściej dotyka mężczyzn niż kobiety. Choć jest to choroba związana głównie z wiekiem, w rzadkich przypadkach może wystąpić także u młodych dorosłych — nawet przed 40. rokiem życia, zwykle w związku z obciążeniem genetycznym. 

Niestety choroba Parkinsona jest schorzeniem nieuleczalnym, chociaż dostępne metody leczenia pozwalają skutecznie łagodzić objawy. Podstawą terapii są leki poprawiające przekaźnictwo dopaminergiczne. W wybranych przypadkach stosuje się również leczenie operacyjne, takie jak głęboka stymulacja mózgu, która może znacząco poprawić jakość życia pacjentów.

10 wczesnych znaków choroby Parkinsona 

Zaburzenia węchu

Utrata lub osłabienie węchu to jeden z najwcześniejszych i najczęściej pomijanych objawów choroby Parkinsona. Pacjenci zauważają, że zapachy stają się słabsze, trudniejsze do rozróżnienia lub całkowicie niewyczuwalne, mimo że nie towarzyszy temu katar, infekcja ani problemy z zatokami. 

Zaburzenia węchu, określane jako hiposmia, mogą pojawić się nawet kilka, a czasem kilkanaście lat przed postawieniem diagnozy. Co istotne, nie każda osoba z osłabionym węchem zachoruje na Parkinsona, jednak u zdecydowanej większości pacjentów z tą chorobą częściowa utrata węchu występuje na pewnym etapie jej rozwoju.

Drżenie

Drżenie jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych objawów choroby Parkinsona i często stanowi pierwszy objaw ruchowy schorzenia. Najczęściej dotyczy dłoni lub palców i ma charakter drżenia spoczynkowego, czyli pojawia się, gdy kończyna pozostaje w bezruchu, a zmniejsza się lub ustępuje podczas wykonywania ruchu oraz w czasie snu. 

Typowe drżenie parkinsonowskie bywa określane mianem "pill-rolling" i opisywane jako drobne, rytmiczne ruchy palców przypominające obracanie niewielkiego przedmiotu między kciukiem a palcem wskazującym. Drżenie może jednak obejmować także inne części ciała, takie jak stopa, noga, dolna warga czy szczęka.

Charakterystyczną cechą choroby Parkinsona jest asymetryczny początek objawów — drżenie zazwyczaj rozpoczyna się po jednej stronie ciała. Wraz z postępem choroby może obejmować obie strony. Zmęczenie, stres i silne emocje często nasilają jego intensywność. U części pacjentów występuje tzw. drżenie wewnętrzne, czyli subiektywne uczucie drżenia w klatce piersiowej, brzuchu lub kończynach, które nie jest widoczne dla otoczenia. 

Problemy z poruszaniem

Jednym z wczesnych znaków choroby Parkinsona jest bradykinezja, czyli ogólne spowolnienie ruchów. Objaw ten może być trudny do jednoznacznego opisania, ale pacjenci często mówią o uczuciu "ociężałości", braku energii lub trudności z rozpoczęciem ruchu. Bradykinezja wpływa zarówno na ręce, jak i nogi. W obrębie kończyn górnych może prowadzić do problemów z precyzyjnymi czynnościami, takimi jak:

• zapinanie guzików i zamków;
• wiązanie sznurówek;
• pisanie na telefonie lub klawiaturze;
• pisanie odręczne, które z czasem staje się drobniejsze i mniej czytelne.

W kończynach dolnych do typowych zmian należą:

• krótsze, wolniejsze kroki;
• szuranie stopami;
• pochylona postawa;
• trudności z obracaniem się,
• uczucie "ciągnięcia" lub ciężkości nóg.

Z czasem mogą pojawić się zaburzenia równowagi, które zwiększają ryzyko potknięć i upadków. Co więcej, w przypadku choroby Parkinsona u części pacjentów występuje tzw. zamrożenie chodu, czyli chwilowa, mimowolna niemożność wykonania kroku. Najczęściej pojawia się ono podczas inicjowania chodzenia, obracania się lub przechodzenia przez wąskie przestrzenie, takie jak drzwi. Objaw ten bywa szczególnie niebezpieczny, ponieważ znacząco zwiększa ryzyko upadków.

Sztywność mięśni i stawów

Sztywność mięśni i stawów jest jednym z częstszych wczesnych znaków choroby Parkinsona. Może objawiać się uczuciem napięcia, bólu lub ograniczeniem zakresu ruchu i najczęściej dotyczy karku, barków, ramion oraz pleców. Ze względu na niespecyficzny charakter dolegliwości bywa mylona z problemami ortopedycznymi, przeciążeniem lub skutkiem stresu. Trzeba dodać, że u osób z chorobą Parkinsona sztywność często nie ustępuje po rozruszaniu się i z czasem staje się coraz bardziej zauważalna, zwłaszcza podczas chodzenia.

U osób z chorobą Parkinsona częściej występuję również dystonia — zaburzenie neurologiczne polegające na polegające na nieprawidłowych sygnałach nerwowych, które prowadzą do mimowolnych, bolesnych skurczów i skrętów mięśni. Ostry ból wynikający z pojawienia się skurczów może trwać od kilku sekund do nawet kilkunastu minut. Co więcej, tkliwość mięśni może utrzymywać się jeszcze przez wiele godzin po ustąpieniu skurczu. 

Dystonia może powodować nietypowe ułożenie kończyn lub długotrwałe napięcie mięśni i częściej występuje u osób, u których chorobę rozpoznano w młodszym wieku. Objawy mogą być stałe lub pojawiać się okresowo, np. podczas wykonywania określonych czynności. Przyjmuje się, że utrzymująca się lub nasilająca sztywność mięśni i stawów, zwłaszcza jeśli nie reaguje na ruch i towarzyszą jej inne objawy neurologiczne, powinna skłonić do konsultacji z lekarzem.

Zaburzenia równowagi i postawy

We wczesnym stadium choroby Parkinsona mogą pojawić się także subtelne zmiany w postawie i utrzymaniu równowagi. Należą do nich m.in. lekkie pochylanie sylwetki do przodu, szuranie stopami podczas chodzenia czy uczucie niestabilności. Objawy te często bywają bagatelizowane i tłumaczone wiekiem, brakiem kondycji lub problemami ortopedycznymi. 

Dzieje się tak, ponieważ choroba Parkinsona zaburza kontrolę automatycznych czynności ruchowych, w tym naturalnej korekty postawy. W efekcie mózg nie wysyła odpowiednich "sygnałów przypominających" o wyprostowaniu się. Może to prowadzić do:

• zgarbionej sylwetki i zaokrąglonych ramion;
• zmniejszenia naturalnej krzywizny dolnego odcinka kręgosłupa;
• pochylenia głowy lub całego tułowia do przodu.

Do nasilenia zmian postawy przyczyniają się m.in. sztywność mięśni, okresy słabszego działania leków, długotrwałe przebywanie w jednej pozycji oraz koncentracja na innych czynnościach, takich jak chodzenie czy praca przy komputerze. Należy dodać, że nieprawidłowa postawa może mieć poważne konsekwencje zdrowotne. 

Zaburzenie naturalnych krzywizn kręgosłupa sprzyja bólom szyi i pleców, ogranicza możliwość głębokiego oddychania oraz wpływa na głośność i wyrazistość mowy. Zgarbiona sylwetka może również utrudniać kontakt wzrokowy, a w połączeniu z innymi objawami choroby Parkinsona (takimi jak cichy głos czy ograniczona mimika) znacząco pogarszać komunikację z otoczeniem. 

Dodatkowo zmniejszona elastyczność ciała i osłabienie mięśni sprzyjają zaburzeniom równowagi, co zwiększa ryzyko upadków. Dlatego tak ważne jest wczesne zwrócenie uwagi na zmiany postawy i wdrożenie działań wspierających, takich jak częsta zmiana pozycji, ćwiczenia rozciągające i wzmacniające, a także konsultacja z fizjoterapeutą.

Zmiany w piśmie ręcznym

Jednym z charakterystycznych wczesnych objawów choroby Parkinsona są zmiany w piśmie ręcznym, określane jako mikrografia. Polega ona na stopniowym zmniejszaniu się liter podczas pisania. Takie pismo staje się drobne, ściśnięte i coraz trudniejsze do odczytania, mimo że wcześniej było wyraźne. Choć pismo może zmieniać się wraz z wiekiem, na przykład z powodu osłabienia wzroku czy chorób stawów, mikrografia ma charakterystyczny przebieg. 

Oprócz małych liter, ich wielkość często dodatkowo maleje w trakcie pisania jednego zdania lub akapitu. Zmiany te wynikają z tych samych zaburzeń w mózgu, które odpowiadają za inne objawy ruchowe choroby Parkinsona, takie jak spowolnienie ruchów, sztywność mięśni i drżenie. Objawy te utrudniają precyzyjną kontrolę dłoni i palców.

Zmiany w mowie

Zmiany w mowie należą do częstych, choć często niedostrzeganych, znaków choroby Parkinsona. Głos może stać się cichszy, bardziej monotonny i mniej wyraźny. Otoczenie często zauważa, że chory "mówi pod nosem" lub brzmi inaczej niż wcześniej, podczas gdy sam pacjent nie zawsze zdaje sobie z tego sprawę. 

Wynika to z faktu, że choroba Parkinsona wpływa na pracę wielu mięśni, w tym tych odpowiedzialnych za oddychanie, fonację i artykulację. Zaburzenia te sprawiają, że mowa staje się słabiej słyszalna i trudniejsza do zrozumienia. U niektórych osób pojawia się mamrotanie, jąkanie lub trudności z wyraźnym wymawianiem słów. Zmiany w mowie często współwystępują hipomimiią, opisywaną często jako maskowata twarz, czyli ograniczoną mimiką. Może to powodować, że rozmówcy błędnie interpretują wypowiedzi chorego jako oznakę obojętności, zmęczenia, a nawet depresji czy gniewu. 

Dodatkowo u części pacjentów występują trudności w znajdowaniu słów, spowolnienie wypowiedzi lub przeciwnie — przyspieszenie mowy, które może przypominać jąkanie. Objawy te zwykle nasilają się wraz ze zmęczeniem.

Należy dodać, że w chorobie Parkinsona problemy z mową często idą w parze z trudnościami w połykaniu, określanymi jako dysfagia. Początkowo objawiają się one wydłużonym czasem spożywania posiłków, kaszlem podczas jedzenia lub uczuciem zalegania pokarmu w gardle. Z czasem mogą prowadzić do niedożywienia, odwodnienia oraz aspiracji, czyli przedostawania się pokarmu lub płynów do dróg oddechowych. 

Szczególnie niebezpieczna jest tzw. cicha aspiracja, która przebiega bez kaszlu czy krztuszenia się i zwiększa ryzyko zachłystowego zapalenia płuc — jednej z głównych przyczyn zgonów u osób z chorobą Parkinsona. Problemy z jedzeniem i piciem mogą również znacząco obniżać jakość życia.

Zaburzenia snu

Zaburzenia snu należą do jednych z najczęstszych i jednocześnie najbardziej niedocenianych wczesnych znaków choroby Parkinsona. U części pacjentów problemy ze snem pojawiają się nawet na wiele lat przed wystąpieniem charakterystycznych objawów ruchowych. Szczególnie istotnym sygnałem ostrzegawczym jest zaburzenie zachowania w czasie snu REM (RBD; z ang. REM Sleep Behavior Disorder). Objawia się ono gwałtownymi ruchami, krzykiem, machaniem rękami lub odgrywaniem snów. 

W przeciwieństwie do prawidłowego snu w fazie REM, w którym mięśnie są fizjologicznie rozluźnione, u osób z RBD mechanizm ten nie działa. Szacuje się, że RBD może poprzedzać rozpoznanie choroby Parkinsona nawet o 5–10 lat. Dlaczego jednak choroba Parkinsona wpływa na sen? Dzieje się tak, ponieważ choroba wpływa na struktury mózgu odpowiedzialne za regulację cyklu snu i czuwania. Problemy ze snem mogą wynikać z wielu czynników, takich jak:

• częste oddawanie moczu w nocy;
• nagłe ruchy kończyn lub szarpnięcia podczas snu;
• ból, sztywność mięśni oraz niepokój w nogach (zespół niespokojnych nóg);
• trudności z przewracaniem się w łóżku;
• działanie niektórych leków dopaminergicznych.

Zaburzony sen nocny często prowadzi do nadmiernej senności w ciągu dnia, spadku koncentracji oraz konieczności częstych drzemek. Dobry sen jest kluczowy dla regeneracji organizmu, a u osób z chorobą Parkinsona ma szczególne znaczenie. Nic dziwnego, że problemy ze snem zgłasza ponad 75 proc. pacjentów. Co istotne, zaburzenia snu chorego często negatywnie wpływają także na sen i zdrowie jego opiekunów. Przyjmuje się, że najczęstsze problemy ze snem w chorobie Parkinsona, to:

• trudności z zasypianiem i utrzymaniem snu;
• nadmierna senność w ciągu dnia;
• rozmowy, krzyki i gwałtowne ruchy podczas snu;
• intensywne, realistyczne sny;
• drgawki i niepokój nóg;
• częste wybudzanie się w nocy, w tym w celu skorzystania z toalety.

Zdaniem ekspertów senność w ciągu dnia dotyczy około 30–50 proc. osób z chorobą Parkinsona i nasila się wraz z postępem choroby. Może być konsekwencją złej jakości snu nocnego, ale także działania leków dopaminergicznych, zwłaszcza agonistów dopaminy, takich jak pramipeksol, ropinirol czy rotygotyna.

U pacjentów z chorobą Parkinsona częściej występują także inne zaburzenia snu, w tym:

• Bezdech senny – może dotyczyć nawet 40 proc. chorych i objawia się głośnym chrapaniem, przerwami w oddychaniu w nocy, niespokojnym snem oraz nadmierną sennością w ciągu dnia. W przeciwieństwie do populacji ogólnej, osoby z chorobą Parkinsona i bezdechem sennym nie muszą mieć nadwagi.
• Bezsenność – obejmująca trudności z zasypianiem, częste wybudzanie się lub zbyt wczesne budzenie, występuje u osób z chorobą Parkinsona wyjątkowo często. Sprzyjają jej m.in. sztywność i ból nasilające się w nocy, lęk, depresja, inne niezdiagnozowane zaburzenia snu oraz działania niepożądane leków.

Przewlekłe zaparcia

Przewlekłe zaparcia, utrzymujące się przez długi czas i niewynikające ze zmian diety ani stylu życia, mogą również być jednym z najwcześniejszych znaków choroby Parkinsona. Coraz więcej badań wskazuje bowiem, że choroba Parkinsona nie zaczyna się wyłącznie w mózgu. U części pacjentów pierwsze zmiany mogą dotyczyć jelitowego układu nerwowego. Odkrycie ciał Lewy’ego w neuronach wyściełających jelita sugeruje, że proces chorobowy może rozpoczynać się właśnie w przewodzie pokarmowym, a objawy neurologiczne pojawiają się dopiero na późniejszym etapie.

Zaparcia definiuje się jako mniej niż trzy wypróżnienia tygodniowo, często z towarzyszącym parciem, twardym stolcem oraz uczuciem niepełnego wypróżnienia. Są one jednym z najczęstszych objawów żołądkowo-jelitowych w chorobie Parkinsona i często pojawiają się na wiele lat przed objawami ruchowymi. Badania pokazują, że osoby wypróżniające się rzadziej niż raz dziennie mają nawet kilkukrotnie wyższe ryzyko rozwoju choroby Parkinsona. Do przyczyn zaparć w chorobie Parkinsona należą m.in.:

• zaburzenia pracy autonomicznego układu nerwowego;
• spowolnienie perystaltyki jelit;
• działanie niektórych leków (np. lewodopy, agonistów dopaminy);
• niedostateczne nawodnienie;
• dieta uboga w błonnik;
• brak aktywności fizycznej;
• osłabienie mięśni dna miednicy.

U części pacjentów pojawiają się również nudności i uczucie pełności, związane z gastroparezą, czyli spowolnionym opróżnianiem żołądka. Może to utrudniać wchłanianie leków, w tym lewodopy, i osłabiać skuteczność terapii. Nudności bywają także działaniem niepożądanym leczenia dopaminergicznego. 

Zmiany nastroju i apatia

Wahania nastroju, depresja, apatia oraz utrata motywacji mogą pojawić się jeszcze przed rozpoznaniem choroby Parkinsona. Pacjent może sprawiać wrażenie obojętnego, wycofanego lub pozbawionego energii, mimo braku wyraźnych objawów smutku. W późniejszych stadiach choroby mogą pojawić się także halucynacje, urojenia, zaburzenia poznawcze, czy objawy otępienne, jednak zwykle nie są one charakterystyczne dla wczesnego etapu choroby. 

Objawy te są często mylnie interpretowane jako reakcja na stres, przemęczenie lub trudną sytuację życiową, przez co długo pozostają niezdiagnozowane. Szacuje się, że nawet co trzecia osoba z chorobą Parkinsona doświadcza depresji, a wielu pacjentów zmaga się również z lękiem, spadkiem energii życiowej, problemami z koncentracjąoraz trudnościami w planowaniu codziennych czynności. Objawy te nie są wyłącznie reakcją psychiczną na chorobę — wynikają z neurobiologicznych zmian w mózgu, w tym zaburzeń w układach neuroprzekaźników, takich jak dopamina, serotonina i noradrenalina.

Należy dodać, że w przypadku znaków, takich jak zmiany nastroju i apatia, dużą rolę odgrywa także wspomniana wcześniej hipomimia (maskowata twarz). Sztywność i spowolnienie mięśni sprawiają, że mimika staje się uboga, a twarz może wyglądać na smutną, poważną lub pozbawioną emocji, nawet gdy chory czuje się dobrze. W połączeniu ze zmianami w mowie (cichy, monotonny głos) może to prowadzić do błędnych interpretacji ze strony otoczenia, które odbiera chorego jako przygnębionego, zdenerwowanego lub zdystansowanego. 

źródło: medonet.pl