Darmowe lody za czerwony pasek w Pszczynie wywołały ogólnopolski spór o sens nagradzania uczniów za wyniki szkolne. Eksperci zwracają uwagę na skutki takich działań — od motywacji po presję i wykluczenie. W centrum dyskusji znalazła się tradycja lodziarni Pod Dębem, która po 25 latach została zakończona pod naciskiem Rzeczniczki Praw Dziecka.
Medonet przypomina, że Lodziarnia Pod Dębem przez ponad ćwierć wieku nagradzała uczniów darmową gałką lodów za świadectwo z czerwonym paskiem. Zwyczaj ten był niekwestionowany aż do momentu, gdy właścicielka, Jolanta Hałas, otrzymała pismo od Rzeczniczki Praw Dziecka. Monika Horny-Cieślak podkreśliła w nim, że nagradzanie tylko najlepszych może prowadzić do wykluczenia innych dzieci i budowania niepotrzebnej presji. Po tej interwencji właścicielka lodziarni zdecydowała się zrezygnować z wieloletniej tradycji, co wywołało burzliwą debatę w mediach.
Dwie strony sporu: motywacja kontra presja
Zwolennicy nagradzania uczniów za osiągnięcia twierdzą, że dzieci dzięki temu uczą się, iż wysiłek przynosi efekty, a drobne nagrody są wyrazem uznania. Przeciwnicy wskazują jednak, że taki system nie bierze pod uwagę różnic w możliwościach i sytuacji rodzinnej dzieci. Według nich dla wielu uczniów czerwony pasek pozostaje poza zasięgiem, niezależnie od włożonej pracy.
Psycholożka i psychoterapeutka dr Katarzyna Markowska-Regulska wyjaśnia, że badania wskazują na ryzyko związane z nagradzaniem wyłącznie za wyniki. Jej zdaniem dzieci zaczynają wtedy uczyć się dla nagrody, a nie z ciekawości, co może prowadzić do spadku motywacji po zniknięciu nagrody i wzrostu lęku przed porażką. Ekspertka przyznaje, że Rzeczniczka Praw Dziecka ma rację, podkreślając, że oceny jako kryterium nagradzania mogą generować niepotrzebny stres, szczególnie u dzieci, których wyniki zależą od czynników od nich niezależnych.
Nagrody a rozwój dziecka — perspektywa psychiatry
Psychiatrka lek. Maja Herman prezentuje odmienne stanowisko. Wskazuje, że mózg człowieka potrzebuje nagrody, a krytyka samej idei nagradzania jest zbyt uproszczona. Jej zdaniem problem leży w zbyt wąskim rozumieniu osiągnięć. Zwraca uwagę, że czerwony pasek to tylko jedna z form sukcesu, a dzieci mogą wyróżniać się także w innych dziedzinach, jak sport, muzyka czy plastyka. Lekarka podkreśla, że jeśli dziecko nie otrzyma nagrody w jednym obszarze, będzie jej szukać gdzie indziej, co może prowadzić do sięgania po niezdrowe bodźce, takie jak media społecznościowe czy substancje psychoaktywne.
Równość szans czy docenianie wyróżniających się?
W debacie pojawia się również pytanie o równość. Rzeczniczka Praw Dziecka zwraca uwagę na dzieci, które mają trudniejszy start, jednak zdaniem Mai Herman istnienie różnic nie powinno prowadzić do rezygnacji z nagradzania. Uważa ona, że świat nie jest miejscem, gdzie wszyscy są traktowani identycznie, a osoby osiągające lepsze wyniki otrzymują nagrody, wyższe pensje czy stanowiska. Psychiatra podkreśla, że zamiast próbować wyrównywać szanse poprzez eliminowanie nagród, lepiej wspierać dzieci w radzeniu sobie z trudnościami i budować ich odporność psychiczną.
Przeżywanie frustracji — nieunikniona część rozwoju
— Przeżywanie frustracji jest bardzo ważne dla rozwoju. Rolą rodziców nie jest eliminowanie trudnych doświadczeń, lecz stworzenie dziecku bezpiecznej przestrzeni do ich przeżywania — mówi lek. Maja Herman. Zaznacza, że choć naturalnym odruchem rodziców jest chęć ochrony dzieci przed rozczarowaniem, to właśnie rodzina powinna być wsparciem w takich sytuacjach. Jej zdaniem, zamiast wyrównywać wszystkim szanse, lepiej nauczyć dziecko radzenia sobie z niepowodzeniami.
Motywacja zewnętrzna i jej ograniczenia
Kolejnym tematem jest skuteczność motywacji zewnętrznej. Dr Markowska-Regulska ostrzega, że nagrody i oceny mogą osłabiać ciekawość poznawczą i prowadzić do unikania wyzwań. Lek. Maja Herman zauważa jednak, że dzieci dopiero uczą się motywacji wewnętrznej i potrzebują wsparcia zewnętrznego. Jej zdaniem oczekiwanie od najmłodszych dojrzałej motywacji jest nierealistyczne. Obie ekspertki zgadzają się, że system nagradzania nie powinien być jednowymiarowy i opierać się wyłącznie na wynikach.
Nagrody w formie słodyczy — ryzyko zdrowotne
Lek. Maja Herman na łamach Medonetu zwraca również uwagę na samą formę nagrody. Podkreśla, że nagradzanie dzieci słodyczami utrwala niekorzystne nawyki i buduje przekonanie, że jedzenie jest formą gratyfikacji. Jej zdaniem takie podejście może prowadzić do nieprawidłowych schematów żywieniowych i przyczyniać się do problemów zdrowotnych w przyszłości. Psychiatra zauważa, że dzieci w Europie tyją najszybciej, a łączenie emocji i osiągnięć z jedzeniem może negatywnie wpływać na ich relację z jedzeniem w dorosłym życiu.
Lek. Maja Herman jest psychiatrką, psychoterapeutką i edukatorką. Dr Katarzyna Markowska-Regulska to psycholożka, psychoterapeutka poznawczo-behawioralna i przewodnicząca Polskiego Towarzystwa Terapii Poznawczej i Behawioralnej.
źródło: medonet.pl
